?
Onbedoeld zwanger?
Een mogelijke oorzaak van het stijgend aantal abortussen is de groeiende kritiek op hormonale anticonceptie. Dit komt mede door influencers die online hun positieve ervaring delen. Ook in christelijk Nederland wordt verschillend gedacht over het gebruik van anticonceptie. Dit artikel is echter niet bedoeld om op die morele vragen een antwoord te formuleren, maar bevat een informatie over de wijze waarop natuurlijke anticonceptie werkt en waarom mensen dit gebruiken.
Auteur: Arthur Alderliesten
Gepubliceerd in Leef 1, 2025
Om te begrijpen hoe de vruchtbaredagenmethode werkt, is het belangrijk om eerst te begrijpen hoe de menstruatiecyclus werkt. Vanaf de puberteit tot aan de menopauze produceren de eierstokken maandelijks minstens één eicel. Wanneer deze eicel bevrucht wordt door een spermacel, ontstaat er een zwangerschap Maar hoe ontwikkelt een eicel zich, en wanneer is bevruchting mogelijk?
Een gemiddelde cyclus duurt 28 dagen en begint op de eerste dag van de menstruatie. Tegelijk met de menstruatie start een nieuw proces in de eierstokken. Door het follikel stimulerend hormoon rijpen meerdere eicelblaasjes. Deze eicellen groeien in follikels, dat zijn kleine vochtblaasjes. Na ongeveer 10 dagen, ontwikkelt één follikel zich verder en barst rond dag 14 open. Dit moment wordt de eisprong of ovulatie genoemd.
De vrijgekomen eicel “reist” via de eileider naar de baarmoeder en blijft tot 24 uur na de ovulatie in leven, wat betekent dat bevruchting in deze periode kan plaatsvinden. De vruchtbare periode begint echter al eerder omdat zaadcellen tot vijf dagen kunnen overleven in de baarmoeder. Als de gemeenschap plaats vindt vóór de ovulatie, kan dit dus ook leiden tot bevruchting.
Steeds meer vrouwen maken gebruik van de vruchtbaredagenmethode, maar hoe werkt deze precies? Er zijn verschillende manieren om te bepalen wanneer een vrouw vruchtbaar is. Veel vrouwen houden hun cyclus bij in een agenda of via een app. Onderzoek toont aan dat 56% van de seksueel actieve vrouwen tussen de 18 en 29 jaar hun cyclus noteert in een agenda of kalender, terwijl 37% hiervoor een app gebruikt. Veel van deze apps bieden ook de mogelijkheid om symptomen en lichaamstemperatuur bij te houden.
De nauwkeurigheid van het inschatten van de vruchtbare dagen neemt toe wanneer meerdere methoden worden gecombineerd. Een veelgebruikte methode is de sympto-thermale methode, waarbij zowel de basale lichaamstemperatuur wordt gemeten als andere signalen van de eisprong worden geobserveerd, zoals veranderingen in vaginale afscheiding, de stand van de baarmoedermond en eventuele ovulatiepijn.
Het meten van de basale lichaamstemperatuur gebeurt direct na het wakker worden, omdat deze na de eisprong 0,2 tot 0,5 graden stijgt. Een ander onderdeel van de sympto-thermale methode is het vaststellen van de samenstelling van de afscheiding. Rond de ovulatie wordt het dunner en elastischer, waardoor zaadcellen zich makkelijker kunnen verplaatsen en de eicel kunnen bereiken.
Door deze methoden te combineren, kunnen vrouwen nauwkeuriger bepalen wanneer ze vruchtbaar zijn. Afhankelijk van deze kennis kunnen zij maatregelen nemen om zwangerschap te voorkomen, bijvoorbeeld door zich te onthouden van seksuele gemeenschap op vruchtbare dagen of door het gebruik van andere anticonceptie.
Het gebruik van de vruchtbaredagenmethode is het meest gangbaar bij vrouwen van 30 jaar en ouder, maar wint ook onder vrouwen van 18-29 aan populariteit. Dit is duidelijk zichtbaar op sociale media, waar steeds meer influencers waarschuwen voor de risico’s van hormonale anticonceptie en de voordelen van natuurlijke methoden benadrukken. Zelfs het BNNVara-programma ‘Gezond of gelul?’ wijdde 8 januari een aflevering aan anticonceptie en het online tumult rondom ‘natuurlijke’ anticonceptie.
Uit onderzoek blijkt dat 14% van de vrouwen tussen de 18 en 29 jaar een natuurlijke anticonceptiemethode gebruikt. De belangrijkste redenen hiervoor zijn angst voor of afkeer van hormonen (62%), bijwerkingen van andere anticonceptiemiddelen (34%), de wens om beter in contact te staan met hun eigen lichaam en natuurlijke cyclus (41%) en positieve verhalen van anderen, bijvoorbeeld via sociale media (16%).
Een voordeel van de sympto-thermale methode is dat vrouwen hun eigen lichaam beter leren kennen en hun cyclus begrijpen. Dit kan helpend zijn als mensen een kinderwens hebben. Doordat ze weten in welke periode ze vruchtbaar, kunnen ze hiervan gebruik maken. Ook heeft deze methode geen invloed op lichaamsprocessen, zoals de samenstelling van het baarmoederslijmvlies. Een bijwerking van hormonale anticonceptie is namelijk dat deze slijmvlies zo beïnvloedt, dat innesteling niet mogelijk is en waardoor er feitelijk een abortus plaatsvindt.
Nadeel van deze methode is dat hij ingewikkelder is in gebruik. Zo kan de temperatuur bijvoorbeeld worden beïnvloed door ziekte. Daarnaast hebben veel vrouwen onvoldoende kennis over de dagen dat ze vruchtbaar zijn en dus niet de juiste dagen aanhouden. Het gevolg hiervan dat een vrouw toch onbedoeld zwanger kan raken en vervolgens mogelijk kiest voor abortus.
Vanwege de groeiende populariteit en de invloed van sociale media, is het essentieel dat vrouwen goed geïnformeerd worden over de betrouwbaarheid en beperkingen van natuurlijke anticonceptiemethoden. Voor wie overweegt deze methode te gebruiken, is het aan te raden om grondige kennis op te doen en eventueel professioneel advies in te winnen.
Bronnen