?
Onbedoeld zwanger?
Abortus kan ook van impact zijn op de betrokken man. Doordat er echter zo weinig over de man wordt gesproken in zijn betrokkenheid rond een onbedoelde zwangerschap en abortus, ook in onderzoeken, is er weinig inzicht in zijn omgang ermee en zijn behoeften. Dit inzicht is echter noodzakelijk voor adequate hulpverlening. De vraag die in dit artikel centraal staat, is: wat weten we over het perspectief van de man rondom onbedoelde zwangerschap en abortus? Een uitgebreidere versie van dit artikel is te vinden in het boek Mannen, onbedoelde zwangerschap en abortus dat tijdens de Mars voor het leven zal worden gepresenteerd.
Overwegingen van de mannen richting een abortus zijn zowel praktisch als principieel en laten een dikwijls oprechte zorg zien voor hun vriendin/vrouw/partner. Hoe langduriger de relatie, hoe meer de mannen betrokken willen zijn in het besluitvormingsproces.
Rue en Tellefsen (1996) omschrijven zes scenario’s voor de betrokkenheid van de man in het beslissingsproces:
Ander onderzoek wijst erop dat veel mannen de wens hebben zich verantwoordelijk te gedragen en ook gezien te willen worden als iemand die zich verantwoordelijk gedraagt op het gebied van voortplanting en seksueel gedrag. Dit schetst een ander beeld dan de gedachte dat mannen hun (morele) verantwoordelijkheid stelselmatig ontlopen rond onbedoelde zwangerschap en abortus. Het komt voor, maar is slechts één van de scenario’s die alle zes in de praktijk zijn waar te nemen. Als mannen zich wel verantwoordelijk willen gedragen, lijkt het meer de vraag te zijn, hoe zij deze verantwoordelijkheid het beste inhoud en vorm kunnen geven.
Wanneer zij niet worden betrokken, kunnen zij gevoelens ervaren van onderwaardering, machteloosheid en boosheid. De ideale rol die ze voor zichzelf beschouwden in dit proces was de rol van iemand die verschillende opties voorstelt en hun vriendin ondersteunt. De uiteindelijke beslissing laten ze echter over aan de vrouw. Daaruit blijkt de zij uiteindelijk toch de neiging te hebben de abortusbeslissing aan hun vrouwelijke partner over te laten. Hun eigen emoties onderdrukken zij in een poging om hun partners te steunen.
Voor de vrouw hangt de mate van betrokkenheid af van hoe belangrijk haar partner voor haar is en welke toekomst zij met hem voor ogen heeft. Joke VanDamme concludeert uit onderzoek naar het belang van een meer relationele kijk op de beslissing tot abortus dat het ‘vooral de reikwijdte van de relationele geschiedenis (hebben zij een vaste relatie of niet) en de veiligheid van en nood aan de huidige relatie, in combinatie met het hebben van een relationeel toekomstperspectief (de diepgang van die vaste relatie) die voor een groot deel bepalen wat de specifieke rol van de man in het beslissingsproces is.’ Uit het onderzoek komt sowieso naar voren dat vrouwen zich niet in een relationeel vacuüm bevinden, maar in middellange relatie met de vader. In ongeveer de helft van de situaties (44%) heeft de man die betrokken was bij de zwangerschap een even grote rol als de vrouw gehad in de abortusbeslissing.
Veel voorkomende redenen bij vrouwen om voor een abortus te kiezen, zijn relatie gerelateerd: een zwakke relatie, vermijden van alleenstaand moederschap of de gedachte dat hij niet de goede vader zou zijn. Dit zegt ook dat een goede relatie juist een factor kan zijn om de zwangerschap en daarmee het kind te behouden.
Waarom stellen mannen hun vrouwen voor om te kiezen voor abortus? De vier meest genoemde redenen:
Het ongeboren kind kan voor mannen een factor van belang zijn. Toch lijken andere factoren zwaarder te wegen om tóch voor een abortus te kiezen. Waarom stellen mannen hun vrouwen voor om te kiezen voor abortus? Uit Amerikaans onderzoek uit 2021 komen de volgende twaalf redenen naar voren.
Uit het vervolg van het onderzoek blijkt hoe deze populatie Amerikaanse mannen reageren richting hun partner.
Abortus kan gevoelens van opluchting brengen, maar mannen ervaren ook andere emoties waaronder angst, verdriet, schuldgevoelens, hulpeloosheid en machteloosheid. Machteloosheid had ofwel te maken met het gevoel geen keuze te hebben gehad (omdat abortus werd beschouwd als de enige oplossing) of met de ondergeschikte positie van de man ten opzichte een zwangere vrouw. Er treden vooral gevoelens van rouw en verlies op. Mannen worstelen op zijn minst met ambivalentie zowel voor als na de abortus. Toch lijken mannen, ondanks het feit dat ze zich hulpeloos voelen, gemotiveerd om behulpzaam te zijn om hun partners te steunen, ook al is er onenigheid over de abortusbeslissing. Tegelijk blijkt onenigheid met partners over abortusbeslissingen te kunnen leiden tot PTSS-gerelateerde klachten.
Wanneer paren kozen voor abortus op grond van medische indicatie had de meerderheid van de mannen een potentieel risico op langdurig of onopgelost verdriet, wanneer zij met niemand hun verdriet bespraken. In het licht van het toenemende aantal abortussen op grond van medische indicatie zal ook een toenemend aantal mannen met kinderwens te maken krijgen met dit verdriet.
Talrijke onderzoeken hebben relatieproblemen of het falen van relaties in verband gebracht met abortus. Relatiestress werd ook waargenomen wanneer beide partners instemden met het afbreken van de zwangerschap.
De gemarginaliseerde (wettelijke) rol van de man en vader leidt tot gevoelens van machteloosheid en andere psychosociale klachten. De man moet in het besluitvormingsproces zijn rol als vader kunnen innemen. Wellicht juridisch en wettelijk, maar in elk geval dient er meer ruimte voor hem te komen in de begeleiding en hulpverlening rond een onbedoelde zwangerschap en abortusoverweging.
Het blijkt dat mannen rond een onbedoelde zwangerschap vaak verantwoordelijkheid willen dragen. Soms is de keuze abortus daar een uitdrukking van. Tegelijk zoekt men er ook naar om hun verantwoordelijkheid vorm en inhoud te geven. Het verdient daarom de aanbeveling om in de preventie de rol van de man erkennen, benoemen en wijzen op de verantwoordelijkheid die ook kan worden genomen met inachtneming van eigen gevoelens én het belang van het ongeboren kind. Het kan hierbij ook gaan om verantwoordelijkheid ten aanzien van relatievorming, gezinsplanning, anticonceptie, ouderschap en seksualiteit in het algemeen.
Een stabiele, goede relatie blijkt, zowel voor vrouwen als mannen, cruciaal te zijn om de man te betrekken bij het besluitvormingsproces én om te kunnen kiezen voor het uitdragen van de zwangerschap. Dit onderstreept het belang van seksuele gemeenschap binnen een duurzame relatie, zoals het huwelijk. Maar ook kwalitatief goede relaties in het algemeen.
Ook binnen de hulpverlening verdient de relatie met de partner daarom aandacht. Het is goed om de partner maximaal te betrekken in het hulpverleningsproces.
Na een abortus is het belangrijk dat mannen kunnen spreken over hun abortuservaring en heling vinden voor hun “verloren vaderschap”, hetzij in hun persoonlijke netwerk of met een professional. Hulpverlening aan mannen dient daarom te worden uitgebreid en expliciet te worden aangeboden. Dit zal de komende jaren extra belangrijk worden, omdat het aantal abortussen op grond van medische indicatie toeneemt. Het is te verwachten dat het aantal mannen dat daardoor te kampen heeft met de nasleep van een abortus terwijl zij een kinderwens hadden, ook zal toenemen.