Skip navigation
?
Onbedoeld zwanger?

Draagmoederschap: een té hoge prijs

Aantasting van de waardigheid van de vrouw

Auteur: Arthur Alderliesten

Er is een groeiende belangstelling om het toestaan van draagmoederschap wettelijk te regelen. Landen als Frankrijk, Duitsland en Italië verbieden het bij wet; landen als Rusland, Oekraïne en Roemenië reguleren het wettelijk. In Nederland zal nieuwe wetgeving in een nieuw samengestelde Tweede Kamer worden behandeld. Aanleiding genoeg om na te gaan wat draagmoederschap is en waarom dit afwijzing behoeft.

 Wat is draagmoederschap?

Draagmoederschap kan op twee manieren tot stand komen. Allereerst kan de vrouw kunstmatig worden geïnsemineerd: sperma van de man van het wenspaar wordt kunstmatig ingebracht. De draagmoeder is dan zowel de genetische moeder (het kind is immers verwekt uit een van haar eigen eicellen) als de wettelijke moeder. De draagmoeder stemt ermee in het kind na geboorte over te dragen aan de wensouders. Zij blijft de biologische moeder, maar is dat niet meer juridisch. Het kind heeft dan twee moeders: een biologische (draag)moeder én een wettelijke moeder.

Ook kan draagmoederschap worden gerealiseerd middels IVF. Er vindt bevruchting plaats van ei- en zaadcel in het laboratorium, waarna het embryo in de baarmoeder van de draagmoeder wordt geplaatst. Ook nu stemt de draagmoeder ermee in het kind na geboorte over te dragen aan de wensouders. Het kind heeft daardoor een draagmoeder, én een biologische moeder, die ook de wettelijke moeder is.

Draagmoederschap middels IVF opent de weg naar meer-ouderschap. Als de kwaliteit van de spermacellen niet goed is, kan het wenspaar besluiten tot gebruik van gedoneerde of gekochte spermacellen. Datzelfde geldt voor de vrouw als haar eicellen van onvoldoende kwaliteit zijn. Ook dan kunnen er extern vrouwelijke geslachtscellen worden aangeschaft. Dit kan leiden tot een situatie waarin een kind vijf ouders heeft: een wettelijke moeder, een biologische moeder, een draagmoeder, een wettelijke vader en een biologische vader.

Waarom?

Waarom komt de toenemende vraag naar draagmoederschap vandaan? Er kan allereerst sprake zijn van een medische aanleiding. Wensmoeders kunnen te kampen hebben met een baarmoederaandoening of een verwijderde baarmoeder. Een draagmoeder kan dan uitkomst bieden. Daarnaast kan er sprake zijn van een eierstokaandoening of van eicellen van onvoldoende kwaliteit. Of mannen zijn onvruchtbaar. Draagmoederschap biedt de mogelijkheid om geslachtscellen van iemand anders dan de wensouders te gebruiken voor een (wettelijk) eigen kind dat wordt gedragen door een draagmoeder. Dit komt tegemoet aan de vraag van homo-echtparen, ook als het twee mannen zijn, die dan tóch een deels genetisch eigen kind kunnen krijgen.

Een andere vaak genoemde reden om draagmoederschap te reguleren, is dat het zou bijdragen aan gelijkwaardigheid. De gedachte hierachter is dat stellen die onvruchtbaar zijn niet gelijk zijn aan stellen die wel vruchtbaar zijn. De mogelijkheid tot draagmoederschap zou deze ongelijkheid dan rechttrekken.

Het is duidelijk dat de vraag naar draagmoederschap gepaard kan gaan met een diep verlangen naar een kind, al dan niet in combinatie met het verdriet van kinderloosheid of het zich aangetast voelen in het vrouw- en/of man-zijn door medische gebreken. Dit zijn diepe dingen die zorgvuldige aandacht vragen. Rechtvaardigt dit verlangen en verdriet ook het fenomeen van draagmoederschap?

Ethische wegingen

De prijs van draagmoederschap is hoog voor (draag)moeder en kind. Te hoog. Draagmoederschap dient te worden afgewezen om in elk geval de volgende drie ethische wegingen, waarbij ik vanwege de beperkte ruimte specifiek christelijke argumenten achterwege laat.

Draagmoederschap als aantasting van de waardigheid van de vrouw

De draagmoeder verwordt tot een louter functioneel instrument in dienst van de wensouders. Zij is fysiek helemaal betrokken op het kind, maar emotioneel moet ze waken zich eraan te hechten. Doel van het dragen is immers om het weer af te staan. Wordt hier niet het onmogelijke van een mens gevraagd? De mens die een eenheid vormt van lichaam en geest moet dit van elkaar scheiden. Zo wordt er een scheiding geprovoceerd in het wezen van de menselijke structuur.
Is draagmoederschap niet een vernedering van vrouwen? Tegen betaling draagt ze een kind van en voor iemand anders. Arbeid met als inzet het eigen lichaam en verloochening van de persoonlijke emoties.

Verstoring van relaties

Middels de navelstreng is er een intieme verbinding tussen de moeder en kind. Het kind raakt vertrouwd aan haar stem,  haar geur. Er vindt hechting plaats tussen draagmoeder en kind, die – zoals in het wezen van draagmoederschap besloten ligt – echter wordt ontkend. Na de geboorte – voor een kind een traumatische gebeurtenis! – zijn de vertrouwde geluiden en geuren spoorloos verdwenen… En dat terwijl de relatie tussen moeder en het kind in haar baarmoeder essentieel is voor de ontwikkeling van het kind.

Afstammings- en identiteitsvragen

Zal het kind niet verscheurd raken tussen de vele moeder- en vaderrelaties? Wie is uiteindelijk zijn of haar moeder? Wat zijn de gevolgen van de complexe constructies rond draagmoederschap voor de identiteitsvorming van het kind? Voelt het kind zich niet een product, gecreëerd met behulp van een geïnstrumentaliseerde moeder, om te voldoen aan de verlangens van zijn of haar ‘wensouders’?

 

Dit artikel verscheen in december 2023 in het Magazine Leef

 


< Terug naar kennisbank overzicht