Hoe rouwen mannen na abortuservaring?

Op 21 december 1988 ontplofte er een bom waarbij Pan Am Flight 103 boven Lockerbie in Schotland neerstortte. Suse Lowenstein maakte ter nagedachtenis aan deze ramp het monument ‘Dark Elegy’. Dit monument verbeeldt het pijnlijke verdriet van drieëndertig moeders die kinderen verloren bij deze aanslag.

Sijke Kok
Gepubliceerd in Magazine Leef, juli 2024

De paradoxale rol van mannen in verlies

Opvallend is de afwezigheid van mannen in dit monument, dat de stille, vormloze rouw van vaders symboliseert. In veel opzichten illustreert dit monument de paradoxale rol van mannen in het verlies. Mannen hebben vaak het gevoel dat ze over het hoofd worden gezien in het rouwproces. Dit geldt ook voor mannen die de beslissing voor een abortus niet steunen of zich onvoldoende betrokken voelen in het besluitvormingsproces. Dat kan het rouwproces compliceren. Dit artikel behandelt verschillende aspecten van rouw, inclusief de specifieke facetten na een abortus. Daarnaast biedt het artikel een aantal praktische handreikingen.

Een verkenning van rouw

Rouw is een natuurlijke reactie op verlies. Vanuit de christelijke traditie voert rouw ons rechtstreeks terug naar de zondeval in het paradijs. Het loon op de zonde van Adam en Eva was de dood en is daardoor een wezenlijk onderdeel geworden van de realiteit waarin wij leven. De dood is in wezen vreemd aan het leven. Rouw kan dan ook nooit volledig geïntegreerd worden in het leven en hoeft niet te worden overstemd of opgeheven door optimisme.

Rouw omvat een breed scala aan emoties, vraagt zware mentale en fysieke inspanning en wordt daarom ook wel aangeduid met de term ‘rouwarbeid’. Rouw kent veel uitingsvormen, die als fysiologisch kunnen worden beschouwd. Daarnaast heeft een rouwproces geen eindpunt zoals jarenlang werd aangenomen. De Amerikaanse rouwtherapeut William Worden ontwikkelde een takenmodel dat vier taken van rouw beschrijft: het onder ogen zien van de werkelijkheid van het verlies; het ervaren van de pijn van het verlies; het aanpassen van het leven aan de nieuwe situatie; alsook het herdefiniëren van zingeving. Deze rouwtaken worden over het algemeen niet-chronologisch doorlopen.

Hoe rouwen mannen?

Mannen verschillen biologisch gezien van vrouwen. Hogere testosteronspiegels zijn geassocieerd met het onderdrukken van emotionele expressie. Mannen hebben mogelijk ook meer activiteit in hersengebieden die verband houden met actie en probleemoplossing. Manu Keirse stelt echter dat deze biologische verschillen niet overschat moeten worden. Karakter en opvoeding spelen een crucialere rol. Jongens worden vaak opgevoed met de gedachte dat het tonen van emoties niet passend is, terwijl meisjes meer emotionele steun zoeken en kwetsbaarder mogen zijn. Om het rouwproces van mannen beter te begrijpen, is het belangrijk om te weten dat er twee effectieve rouwstijlen bestaan: de intuïtieve stijl en de instrumentele stijl. De intuïtieve stijl is vooral gericht op gevoelens en het spreken hierover. Bij deze stijl is het emotionele brein actiever. Verlies wordt over het algemeen zeer intens ervaren. Het spreken over deze emoties gaat vaak ook gepaard met het zoeken van steun bij anderen. De instrumentele rouwstijl bestaat vooral uit innerlijke reflectie en uiterlijke actie en is in de basis niet gericht op het uiten van emoties en pijn. Bij deze stijl is het rationele brein meer actief. De focus van de ervaring is meer gericht op het denken dan op het voelen. Verdriet wordt veelal omgezet in activiteit. Mannen rouwen over het algemeen vaker met een instrumentele rouwstijl.

Rouwreacties na een abortus

Mannen en vrouwen ervaren na een abortus vaak gevoelens van verdriet, angst, teleurstelling, boosheid en frustratie. Een deel van hen kampt ook na langere tijd nog met psychische klachten. Verlies als gevolg van een abortus is complex. Mannen kunnen een diep gevoel van machteloosheid ervaren omdat de uiteindelijke beslissing bij de vrouw ligt. Dit kan leiden tot gevoelens van schuld en spijt, vooral als zij de beslissing niet steunen of zich onvoldoende betrokken voelen in het besluitvormingsproces. Mannen kunnen zich daarnaast eenzaam voelen in het rouwproces omdat ze voelen geen recht te hebben om te mogen rouwen na een abortus. Het ontbreken van een sociaal erkende rouwperiode kan leiden tot een chronische vorm van rouw en op lange termijn zorgen voor psychologische problemen zoals een depressie of een angststoornis.

 Praktische handvatten voor mannen na een abortus

• Een belangrijk aspect is het (h)erkennen van de unieke rouwstijl van beide partners. Dit vereist een diepgaand begrip van elkaars behoeften en gedragspatronen. Kennis van de verschillende rouwstijlen is hierbij essentieel.
• Open communicatie met de partner is van groot belang. Het is belangrijk om steeds weer zonder oordeel naar elkaars gevoelens en ervaringen te luisteren. Dit draagt bij aan een gezonde emotionele verbinding.
• Zelfzorg is wezenlijk in een periode van rouw. Gezond eten en regelmatig ontspannen dragen bij aan een goede mentale en fysieke gezondheid. Regelmatige lichaamsbeweging heeft een positieve invloed op het emotionele welzijn.
• Het deelnemen aan ondersteuningsgroepen voor mannen kan een waardevolle bron van steun en begrip zijn. Hier kunnen ervaringen worden gedeeld met anderen die soortgelijke situaties hebben meegemaakt.
• Het inschakelen van specialistische begeleiding op het gebied van rouw na abortus kan helpen om inzicht te krijgen in complexe emoties en gedachten die er kunnen zijn na een abortus. Het leren over de emotionele en psychologische effecten van abortus kan mannen helpen om eigen reacties beter te begrijpen en daarmee om te gaan.

Tot slot

Rouw na een abortus is een complex en vaak onderschat proces. Het vraagt om erkenning en specifieke ondersteuning. Uit onderzoek blijkt dat het ontvangen van vergeving van een hogere macht een sleutelrol heeft bij het verlichten van schuldgevoelens en angst. Vanuit het christelijk-levensbeschouwelijk kader brengt ons dat bij de overwinning op de dood, door Jezus Christus. Daarin ligt verzoening voor schuld, heling van wonden en vernieuwing van het leven. Een christen mag uitzien naar de plaats waar God alle tranen van de ogen wist en waar geen dood of rouw meer zal zijn (vgl. Openbaring 21:4). Rouw en verlies hebben niet het laatste woord.