?
Onbedoeld zwanger?
Hoe kunnen we mannen helpen bij psychosociale klachten na abortus? die vraag staat centraal in dit artikel. Ook wijzen we erop hoe de relatie met God weer tot herstel kan komen.
Auteur: Arthur Alderliesten en Adrianne Vroegindeweij
Gebupliceerd in magazine Leef, december 2024
Na een abortus hebben de meeste mannen tegenstrijdige gevoelens: zowel positieve als negatieve. Als mannen hulp zoeken, gaat het om de negatieve psychosociale gevolgen waarmee men kampt. De meest voorkomende: rouw, machteloosheid, angst en schuldgevoel, en relatieproblematiek.
Iedere man, elke situatie en elk verlies is verschillend en elke man rouwt dan ook op zijn eigen, unieke manier. Het is belangrijk dat een man tijd neemt voor zijn rouwproces. Ook na abortus is het belangrijk dat er aandacht is voor hun “verloren vaderschap”. Sommige mannen hebben geleerd hun emoties te verbergen. Weer andere mannen zijn vanuit hun opvoeding in een oplossende en beschermende rol geduwd. Zo wilde Mitch bijvoorbeeld goed voor zijn vriendin zorgen na de abortus. Zij laat hem echter niet meer toe. Hij is alleen met zijn verdriet om de verbroken relatie én het verdriet om zijn verloren baby. Mitch ervaart veel verlies van controle en dat maakt hem bang en boos. Hij gaat op zoek naar iets wat symbool staat voor zijn verloren baby. Uiteindelijk vindt hij een klein pluchen kuikentje. Het helpt hem om in de wirwar van zijn emoties iets liefs te zoeken voor zijn kind.
Veel mannen die te maken krijgen met een abortus ervaren gevoelens van machteloosheid. In het besluitvormingsproces kan deze machteloosheid al opspelen. Bijvoorbeeld doordat zij zich buitengesloten voelden. Juist omdat de meeste mannen een probleem willen aanpakken, is het omgaan met de machteloosheid zwaar. Door het machteloze gevoel kan woede intenser worden. Neem Hishi. Hij voelde zich, toen zijn vriendin nog zwanger was, al zo machteloos omdat ze hem voor zijn gevoel buitensloot. Nu, na de abortus, wil zij er niet meer over praten en gaat ze het liefst op de oude voet verder. Hishi voelt zich zo machteloos en boos dat hij zijn emoties bijna niet kan uiten. Hij zegt zelfs: ‘Ik weet niet of ik ooit nog respect op kan brengen voor een vrouw.’
Angst- en schuldgevoelens kunnen om aandacht strijden. Mannen voelen zich namelijk vaker schuldig over wat er is gebeurd, omdat het een actieve beslissing was. Zij stellen zichzelf de vraag of ze deze beslissing wel hadden mogen nemen. Hun schuldgevoelens functioneren als een interne morele check: je reflecteert op je eigen gedrag en normen en waarden om te kijken of je zuiver hebt gehandeld.
Schuldgevoelens kunnen ook een vertaling zijn van andere gevoelens. Machteloosheid en verdriet kunnen zo diep zijn, dat die alleen naar buiten kunnen komen via schuldgevoelens. Het is daarom belangrijk om aandacht te geven aan de gevoelens die onder het schuldgevoel liggen.
Mitch is een gelovige man. Abortus was niet zijn keuze en hij voelt zich er schuldig over. Hij verloor niet alleen zijn kind, maar raakt ook zijn vriendin kwijt. Hij voelt angst voor de toekomst: ‘zou er ooit nog een relatie komen waarin ik het aandurf haar te vertrouwen en krijgen we dan samen nog een kind?’
Het is lastig omgaan met schuldgevoelens. Het helpt erg om er over praten. Het actief benoemen van het feit dat het schuldgevoel er (weer) is, kan ervoor zorgen dat de diepte ervan afneemt.
Een abortus is niet zelden een aanslag op de relatie. Als beide partners er verschillend over denken, is het een klus om elkaar te blijven. Een abortus kan je confronteren met vragen over de staat van je relatie. Zoals een man zei: “Blijkbaar durfde ze het met mij als vader niet aan.” Dat is verdrietig en heeft invloed op het voortbestaan van de relatie. Kun je naast rouwen ook nog bouwen aan vertrouwen in de relatie?
Sommige mannen verliezen met hun baby ook hun relatie. Dan rouw je dubbel. Deze mannen moeten helemaal uitkijken dat ze niet in een isolement terechtkomen. Zoals bij Hishi: zijn vrienden lachen hem uit, omdat hij zich zo heeft laten beetnemen door zijn ex-vriendin. Zij begrijpen niet wat zij voor hem betekent. Over de abortus kan hij het helemaal niet hebben – een kind met deze vrouw: dat wil je toch niet! Hij voelt zich eenzaam en onbegrepen. Op hun manier doen zijn vrienden hun best om hem te betrekken bij hun hobby’s; ze geven echt om hem. Hij gaat niet met hen mee en hij trekt zich terug.
Een situatie rond een onbedoelde zwangerschap en zeker na een abortus doet ook wat met de relatie tussen de man en God. Het maakt verschil hoe een mens tegenover God staat. Als dader die zijn partner onder druk heeft gezet om tot een abortus over te gaan? Of juist als slachtoffer van wie de partner voor een abortus heeft gekozen terwijl de man daarentegen graag voor hun kindje wilde kiezen?
De relatie tussen God en mens wordt hersteld aan het kruis: de straf die ons shalom brengt, was op Jezus Christus (Jes. 53:5). De goddelozen kennen onrust, maar geen werkelijke shalom (Jes. 57:21). Wie treurt, is God echter nabij: Hij geneest, leidt en biedt vertroosting (Jes. 57:18). Een aangrijpend en troostvol voorbeeld uit de Bijbel is Psalm 32. Nare, sombere, duistere dingen kunnen we verdringen, verdonkeremanen. Maar schuld is het laatste wat we moeten verdringen; het heeft zelfs lichamelijke consequenties: we teren weg (vers 3). We moeten er juist mee voor de dag komen. Psalm 32 wijst de weg voor wie gebukt gaat onder de gevolgen van het kwaad: de overtreding, de zonde, de ongerechtigheid. Door onze schuld te benoemen, bloot te leggen, te erkennen, te belijden voor God. Psalm 32 scharniert in het vijfde vers. Tot aan vers 5 zwijgt David; na vers 5 komen de vrolijke gezangen van bevrijding en de ervaring dat God een schuilplaats is. Het scharniert om de belijdenis van schuld voor Gods aangezicht. Het uitspreken van de schuld baant de weg voor vergeving en vreugde.
De man die vergeven is, is welzalig, diep gelukkig. Hij floreert, hij komt tot bloei. De relatie met God is hersteld. En niet alleen met de man. Het eerste deel van de psalm gaat over ‘ik’ en ‘mijn’, maar aan het einde doen alle oprechten van hart en rechtvaardigen mee. In het herstel van de relaties doet ook de gemeenschap mee, net als in het delen van de vreugde van het herstel. Er is shalom.