Skip navigation
?
Onbedoeld zwanger?

Waarom de positie van de man werd gemarginaliseerd

Kennisbank: Mannen en abortus

Het jaarthema in 2024 van Schreeuw om leven is: “mannen, onbedoelde zwangerschap en abortus”. De positie van de man is ondergewaardeerd en gemarginaliseerd. Volgens de wet afbreking zwangerschap heeft hij bij een abortusbesluit geen enkele juridische status. De vrouw beslist immers? In de praktijk van het waken en hulpverlenen zien we mede daardoor mannen worstelen met machteloosheid. Waar komt de gemarginaliseerde positie van de man rond onbedoelde zwangerschap en abortus vandaan? De kern van de oorzaak voor de marginalisatie van de rol van de man rond abortus voert in essentie terug op de bekende slogan van de vrouwenemancipatiebeweging: “de vrouw beslist”.

Door Arthur Alderliesten
Gepubliceerd in Leef , maart 2024

De tweede feministische golf (ca. 1960-1980) ziet men in het algemeen ingeluid door het artikel “Het onbehagen van de vrouw” van Joke Smit. Schatplichtig aan het feministische werk van Simone de Beauvoir luidt – ondanks diverse nuanceringen die volgen – de openingszin van dit artikel: ‘Mannen hebben het heerlijk, vrouwen hebben het rot.’ Verderop wordt Florynce Kennedy aangehaald, die schreef: ‘Wanneer het de mannen waren die kinderen baarden, zou abortus een sacrament zijn.’

Het onbehagen van de vrouw leidde in 1968 tot de oprichting van actiegroep Man-Vrouw-Maatschappij (MVM). Het doel was relatief braaf: gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Jongeren voor wie het programma van MVM niet ver genoeg ging, richtten Dolle Mina op. Dolle Mina wilde afschaffing van de vrouwenslavernij en kreeg vooral bekendheid door de bekende foto’s van ontblote (vrouwen)buiken met de tekst “Baas in eigen buik”.

Waarom “Dolle Mina”? Een feministe van het eerste uur, Selma Leydesdorff, legde het uit waaruit blijkt hoe strategisch men te werk ging, vastberaden hun doelen te bereiken: “Dolle Mina klonk aantrekkelijk. En dat was heel belangrijk: aantrekkelijk zijn voor de buitenwereld. Dolle Mina heeft er vanaf het begin sterk de nadruk op gelegd dat het om leuke meiden ging, die er mooi en sexy uitzagen. We wilden absoluut vermijden dat de buitenwereld ons lelijk, truttig, blauwkouserig zou vinden. Om aandacht te trekken zou het nodig zijn om er goed uit te zien. Als er foto’s gemaakt moesten worden, zochten we dan ook de mooiste Dolle Mina’s uit. Nee hoor, daar hadden we geen problemen mee. We wilden publiciteit en daar hadden we veel voor over.”

De vrouw beslist

Maar er was niet alleen Dolle Mina. Veel meer feministische groeperingen vonden elkaar in de slogan  “De vrouw beslist”. Deze leus verwees direct naar de abortuskwestie die voor de vrouwen draaide om het zelfbeschikkingsrecht over het eigen lichaam. De beweging zelf verklaart dat deze kern, de zelfstandige beslissende vrouw, zoveel vrouwen uit de beweging samenbracht in de strijd voor de legalisering van abortus. In 1975 werd weer een nieuwe groep opgericht: “Wij Vrouwen Eisen”. Steeds weer herhaalden zij de drie eisen waaraan hun inziens de legalisering van abortus zou moeten voldoen:

  • Abortus uit het Wetboek van Strafrecht
  • Abortus in het ziekenfondspakket
  • De vrouw beslist

In de jaren zeventig passeerden in de politiek niet alleen wetsontwerpen voor een abortuswet. Een nieuw wetsontwerp omgangsrecht wilde ook gescheiden vaders wettelijk het recht geven hun kinderen te blijven zien. Ook dit was tegen het zere been van de vrouwenemancipatiebeweging. De vader had zich niet te bemoeien met haar kinderen. Dat het ook zijn kinderen betreft, deed er blijkbaar niet toe.

In het midden van de jaren tachtig raakte de feministische beweging min of meer in een impasse: het ontbrak aan identiteit, het onderwerp “vrouw” bleek onvoldoende samenbindend waardoor de beweging uiteen viel in een groot aantal one-issue-groepen. Maar toen was de Wet Afbreking Zwangerschap al tot stand gekomen. In lijn met de autonome, beslissende vrouw was er geen juridische ruimte toebedeeld aan de man in het besluitvormingsproces: dat is iets tussen de arts en de vrouw. Toch is de vrouwenemancipatiebeweging niet dood. De strijd die vandaag de dag (internationaal) gevoerd wordt om abortus uit het wetboek van strafrecht te halen is een onvoltooid programmaonderdeel van bijna vijftig jaar oud.

Een V/vaderloze samenleving

Toch is er meer aan de hand. We zetten een stap verder in onze verkenning en steken dieper af. In feminisme zien we iets van de slogan terug van de Franse Revolutie: “geen God, geen meester.” Daarop wijst F.O. van Gennep in zijn theologisch essay De terugkeer van de verloren Vader (1989). De feministische ideologie ziet hij als vrucht van de Verlichting, die hij kenschetst als een “alles verterend verlangen naar vrijheid.” Exponent van deze Verlichting is de Franse Revolutie, die gekenmerkt wordt door de moord op de koning en de moord op God. Deze beiden tegelijk vormen zijns inziens de “vader-moord”, die noodzakelijkerwijs leidt tot een vaderloze samenleving. De rol van de Vader wordt ingenomen door ideologieën, waaronder de feministische. Het feminisme richtte zich immers op een andere rolverdeling tussen man en vrouw, ook binnen de relatie en één-oudergezinnen kwamen tot stand. Van kunstmatige inseminatie zegt Van Gennep dat dit de vaderloze maatschappij letterlijk op de spits drijft. Zonder alle (vrouwen)emancipatie overigens rücksichtslos te bekritiseren, is te stellen dat afscheid van God de Vader en de rollen van vader en man in elkaars verlengde leggen.
God is niet in natuurlijke zin vader of moeder. De Bijbelse term Vader (“Abba”) wijst vooral op de intieme relatie, een vertrouwelijke omgang met Hem. Van Gennep: ‘God is ons als Vader en Moeder nabij.’ Gods relatie tot de mens wordt het meest compleet getekend in het “ouderschap”.
Ondanks de invloed van de feministische beweging wijst ons dit ouderschap van God de weg om moeder- en vaderschap – óók rond onbedoelde zwangerschap en abortus – dichtbij elkaar te houden.

Bronnen

  • Gennep, F.O. van. De terugkeer van de verloren Vader. Baarn: Ten Have, 1990.
  • Loo, Vilan van de. De vrouw beslist. De tweede feministische golf. Wormer: Inmerc, 2005.
  • Verkerk, Maarten J. De tweede sekse. Christelijke wijsgerige reeks Verantwoording nr. 12, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn, 1997.

< Terug naar kennisbank overzicht