?
Onbedoeld zwanger?
‘De verpleegkundige zei dat ze onze kindjes naar onze kamer kon brengen, zodat we tijdens de nacht allemaal samen zouden zijn. Maar dat wilde ik niet. Het leek me een bizar idee en vooral iets wat weer helemaal niet klopte. Op je eerste nacht als kersverse mama of papa, de eerste nacht die je doorbrengt als gezin, slaap je normaal gezien niet zoveel omdat je zowat de hele tijd met je baby bezig bent (en je weet dat er nog heel veel zulke nachten zullen volgen). Maar dat het bedje met onze kindjes de hele nacht naast mij zou moeten staan, zonder dat ik een snikje of een krampje hoorde? Zonder ook maar iets van gewroet, gehuil, gejammer?’ Dat schrijft Isabel Elst in het boek De herfst kwam te vroeg.
Voor 2025 heeft Schreeuw om leven als jaarthema gekozen: (christelijk) omgaan met miskraam en stilgeboorte. Het is een kwetsbaar onderwerp dat gaat over het sterven van jong, nieuw leven. Waarom dit thema? En wat willen we hoe bereiken?
Auteur: Arthur Alderliesten
Gepubliceerd in Leef 1, 2025
Rouwen om een kind dat je nauwelijks gekend hebt, kent een heel eigen dynamiek. Hoe rouw je eigenlijk om iemand aan wie je ternauwernood herinneringen hebt? Hoe ga ermee om als een kind net in je leven komt en je weet dat je er over een paar dagen weer afstand van moet nemen?:
In Nederland krijgen elk jaar ongeveer 20.000 ouders te maken met een miskraam of stilgeboorte. In medische termen wordt het neonatale sterfte genoemd (wanneer een baby in de baarmoeder overlijdt) of perinatale sterfte (wanneer het overlijden rond de geboorte plaatsvindt). We spreken van een miskraam wanneer een kind overlijdt voor de levensvatbaarheidsgrens (ca. 21 weken). Het is een ingrijpend en pijnlijk verlies dat diepe gevoelens van verdriet en rouw met zich mee kan brengen.
Een miskraam en stilgeboorte heeft niet alleen lichamelijke gevolgen, zoals bloedingen of infecties, maar ook een grote psychologische impact. Veel vrouwen ervaren gevoelens van angst, verdriet of zelfs depressie. Sommigen krijgen te maken met posttraumatische stress of worstelen zelfs met suïcidale gedachten. Hoewel deze emoties bij veel vrouwen binnen een jaar afnemen, blijft een aanzienlijk deel langdurig worstelen met de gevolgen.
De impact van een overleden kind voor of rond de geboorte is vaak zo groot dat een volgende zwangerschap met veel spanning gepaard gaat. Veel vrouwen zijn dan constant bezorgd over de gezondheid van hun baby.
Ook binnen relaties kan het verlies voor spanningen zorgen, vooral als partners op een andere manier omgaan met rouw en daardoor de verbinding met elkaar verliezen.
Daarnaast kan het overlijden van een kind een uitdaging vormen voor het geloof. Ouders – en de mensen om hen heen – worstelen soms met de vraag waarom God dit toelaat. Waarom mocht dit kind niet leven? Waar is ons kind nu? Dit kan een diepe geloofsstrijd met zich meebrengen, waarin troost en antwoorden niet altijd vanzelfsprekend zijn.
De laatste jaren komt er meer aandacht voor het thema omgaan met miskraam en stilgeboorte. Nieuwe stichtingen zien het licht, er verschijnen boeken met ervaringsverhalen en reflecties, handleidingen voor wat er moet gebeuren rond afscheid, en steeds meer coaches bieden begeleiding aan rond deze kwetsbare onderwerpen.
Ondanks deze toenemende aandacht is er toch ook een lacune waar te nemen: hoe gaan we als christen om met miskraam en stilgeboorte? Die vraag doet ertoe. Het christen-zijn zet lijden en pijn in perspectief van het eeuwige leven en de opstanding van Jezus Christus. Maar het kan ook geloofsvragen oproepen: waarom óns kind?
Christen-zijn is onlosmakelijk verbonden aan de kerk, aan de christelijke geloofsgemeenschap. Hoe ga je er als predikant, kerkenraad, gemeente mee om? Houd je een dienst? Zo ja: een dankdienst, een rouwdienst, een dienst van Woord en gebed? En wordt de hele gemeente uitgenodigd voor deze dienst en/of de begrafenis? En hoe begeleid je ouders en de mensen pastoraal om het gestorven jonge kind? Op de dag dat ik dit schrijf, sprak ik met iemand die kort na de eeuwwisseling een kindje had verloren bij 28 weken zwangerschap. Zij had nog drie kwartier geleefd. De pijn was van zijn gezicht af te lezen toen hij vertelde dat hij tot zijn ontsteltenis op oudejaarsavond de naam van zijn dochter niet voorgelezen werd in het rijtje van mensen die de kerkelijke gemeente die jaar waren ontvallen… Als we in de kerk belijden dat kinderen vanaf het eerste begin mens zijn en beschermwaardig, en er dus volledig bij horen, waarom wordt dat dan niet principieel geconcretiseerd in de kerkelijke (liturgische) praktijk?
Ouders die hun kindje moeten gaan begraven staan voor veel vragen waarop zij zich niet hebben voorbereid. Zij leefden meestal tot voor kort vol verwachting heen naar de komst van hun kindje. Hun leven stond juist in teken van ontvangen van het nieuwe leven, in plaats van het te moeten zaaien in de aarde.
Wat wil Schreeuw om leven bereiken? En waarom? Onder het diepe verdriet van het overlijden van een kind voor de geboorte gaat de diepe overtuiging schuil van het van de grote waarde van het ongeboren leven. Wie een jong kind heeft verloren, weet als geen ander van de kostbaarheid en kwetsbaarheid, de verwondering van nieuw leven. De liefde voor het nieuwe schepsel getuigt ervan dat het niet slechts om een verzameling cellen gaat, maar om een kind met wie je ook in de prenatale fase al een band van liefde kunt hebben. Dat geldt niet alleen moeder en kind. Ook de almachtige en barmhartige God heeft een relatie met het ongeboren kind. ‘Mijn beenderen waren voor U niet verborgen, toen ik in het verborgen gemaakt ben en geborduurd werd in de laagste plaatsen van de aarde. Uw ogen zagen mijn vormeloos begin; in Uw boek waren zij allen opgeschreven …’ (Ps. 139:15-16).
Binnen Schreeuw om leven hebben we onszelf voor 2025 de volgende doelen opgelegd voor wat betreft het (christelijk) omgaan met miskraam en stilgeboorte:
De doordenking van waar onze kinderen zijn die voor of met de geboorte zijn overleden, is ook relevant voor de post abortushulpverlening van Er is hulp, onze hulpverleningsafdeling. Zo komt het voor dat vrouwen vragen waar hun kindje nu is. Door het luisteren naar dit lied kan een vrouw ervaren dat haar kind niet weg is, maar een plek heeft in de geestelijke werkelijkheid. Ook vrouwen die niet bekend zijn met het christelijk geloof vinden hierin troost. Vrouwen met een christelijke achtergrond mogen er dan op vertrouwen dat hun kind veilig is bij God.
Het is ons verlangen dat de kostbaarheid en kwetsbaarheid van het ongeboren leven en het lijden van de betrokken mensen op alle mogelijke manieren ook recht wordt gedaan rond miskraam en stilgeboorte.