Een jaar aandacht voor miskraam en stilgeboorte

Wie vond het eigenlijk best spannend om hier vanavond te zijn? Zo’n derde van de aanwezigen – onder wie een handvol mannen – stak voorzichtig de hand op. Spreken over miskraam en stilgeboorte is spannend. Zelfs, of juist, voor wie er zelf mee te maken heeft gehad. Dat bleek ook uit de bijeenkomsten die Schreeuw om leven hierover organiseerde in 2025. Zo’n tweehonderd mensen, vooral vrouwen, kwamen samen in Leerbroek, Urk, Rijssen en Gouda.

Auteur: Arthur Alderliesten
Gepubliceerd in Leef 5, december 2025

De avonden werden begeleid door Hannah Willemsen van Stilgeboortebegeleiding Veluwe of Annemarie de Bruin van Stilbegin Coaching. Met kennis, betrokkenheid en zorg reikten zij praktische handvatten aan en gaven zij richting aan de gesprekken. De belangrijkste boodschap? Luisteren. Geen aannames, laten staan wat er gezegd wordt, doorvragen en meelijden. In Gouda stonden we stil bovendien stil bij het thema waar onze vroeg gestorven kinderen nu zijn. De conclusie die op Bijbelse gronden kan worden getrokken, is dat zij veilig in Gods armen zijn.
Onder de aanwezigen waren veel ouders die een miskraam of stilgeboorte meemaakten. Hun verdriet en gemis waren voelbaar in de zaal.

Openheid, eerlijkheid en steun waren kenmerkend voor deze avond. Daarnaast bleven mij nog drie dingen bij, waarop ik vervolgens reflecteer:

1. Ouders voelen zich vaak onvoldoende gehoord en gezien
   Uit de gesprekken bleek dat tijd nemen om echt te luisteren heel belangrijk is. Niet één keer, maar zo vaak als nodig is. Op de vraag wanneer iemand zich voor het laatst echt gehoord voelde, schoten bij sommigen de tranen in de ogen. Een vrouw zei zacht: ‘Nou, nu!’

Eerst draagt een moeder nieuw leven onder haar hart, later een diep gemis in het hart. Moederschap én vaderschap eindigt niet met de dood van een kind. Je verdriet mag er zijn – of het nu weken, maanden of jaren geleden gebeurde. Hij of zij hoort erbij. Het was gekend, gewild en geliefd – door jullie en door God. Je kunt je onbegrepen en eenzaam voelen. Je kunt worstelen met God. Maar ouders kunnen ook diepe vrede ervaren, omdat ze ervaren dat God nabij is. In het christelijk geloof ligt een diepe troost: jonge (ongeboren) kinderen zijn niet verloren, maar worden uit genade opgenomen in Gods liefde. Je hoeft je weg ook niet alleen te gaan. Het kan en mag met God, met je partner, familie en de gemeente, die met het verlies ook een kindje van de kerk aan de dood moest afstaan. Het is vervolgens wel zaak dat zij weten hoe ze liefdevol en fijngevoelig het gesprek kunnen aangaan.

2. De kerk kan pijn verzachten, maar ook – vaak onbedoeld – verdiepen

Een vrouw deelde over het bezoek van kerkenraadsleden. Zij zeiden: ‘Wij kijken liever niet, anders slapen we vannacht misschien niet goed.’ Hun houding deed pijn en is blijven hangen. Dit is niet het enige voorbeeld. Soms worstelen ouders met de eeuwige bestemming van hun kind en weten kerkenraadsleden geen troostvolle woorden te spreken, terwijl die er wel zijn.

Juist in het “stille verdriet” van miskraam of stilgeboorte is de kerk geroepen tot herkenning, troost en het bieden van ruimte voor liturgische rituelen. Rouw na zwangerschapsverlies vraagt geen snelle antwoorden, maar een veilige bedding, ook voor trage processen. Noem het verlies in voorbeden. Onderzoek hoe de kerk kan ondersteunen op het gebied van pastoraat en het bieden van ruimte voor liturgische rituelen. Denk mee over afscheidsdiensten, teksten, liederen of tastbare herinneringen, maar wees je als kerkenraad bewust van de (bescheiden) positie en geef de familie de ruimte. Bovenal: luister. Naar wat er wel gezegd wordt; én wat onuitgesproken blijft. Geef ruimte aan zowel diepe vragen als twijfel. Bied woorden van hoop. De Bijbel is vol belofte. Laat ook de kerk een plek zijn waar om het verlies geleden en gerouwd wordt. Het thema verdient aanmoediging om erover te preken. Uit het boekje dat Schreeuw om leven heeft gepubliceerd (Christelijk omgaan met miskraam en stilgeboorte) blijken er voldoende aangrijpingspunten te zijn in de Heilige Schrift om dit onderwerp te bespreken.

3. In lokale gemeenschappen en in de omgeving zit vaak liefde en steun
   Er waren vooral mensen uit de eigen dorpen aanwezig. Soms wist men van elkaars verdriet, soms niet. Maar ze waren er voor elkaar. Diverse keren werden er ter plekke afspraken gemaakt om elkaar weer op te zoeken. Dat was bemoedigend om te zien. Bemoedigd worden impliceert ook een opdracht: zelf tot bemoediging zijn.

Wie naast rouwende ouders staat, voelt zich vaak machteloos. Wat kun je zeggen, doen, betekenen? Meestal is het belangrijkste dat je er bent. Troosten kan ook zonder woorden. Wees erbij. Zit ernaast, voel de pijn en lijd mee. Geef ruimte voor verdriet zonder het op te willen lossen. Je rol is belangrijker dan je denkt. Ouders herinneren zich vaak nog precies wie er wél iets zei en wie zweeg. Weet dat dit verlies niet “vergeten” wordt, al is het jaren geleden. Een eenvoudig “ik denk aan jullie kindje vandaag” betekent veel. Vriendschap schuilt soms in stil meeleven, soms in praktisch helpen, soms in samen herinneren. Het grootste geschenk dat je kunt geven is erkenning en er zijn. Een luisterend oor. Een kaartje, een appje, een pan soep. Vergeet het kind niet, ook niet maanden of jaren later. Uit de verhalen blijkt bovendien hoe professionals van onschatbare toegevoegde waarde kunnen zijn. Begeleiding van ouders en familie vergt zorgvuldig benaderen en empathisch handelen. Het is buitengewoon waardevol.

Kader
Het afgelopen jaar hebben we vanuit verschillende invalshoeken stilgestaan bij het thema miskraam en stilgeboorte. Daarop ontvingen we ontroerende en bemoedigende reacties. Een paar ervan delen we graag.

• In 1964 werd er op de kraamafdeling een prachtig jongetje doodgeboren. Het kindje lag aangekleed in een kamertje. Ik keek goed hoe hij eruitzag. Dat kon ik later delen met de moeder, want zij kreeg hem niet te zien. We waren allebei erg verdrietig. Er werd niet meer over gepraat. Ik zie het kindje nog altijd voor me.
• We hebben het altijd ervaren als een “stil” en eenzaam verdriet. Daarom vinden we het belangrijk en mooi dat er steeds meer aandacht voor komt.
• Op Instagram lees ik dat jullie een boek uitbrengen over het thema miskraam en stilgeboorte. Bij het lezen daarvan werd ik wel blij; zelf hebben wij drie keer een miskraam gehad.
• Het bleef angstaanjagend stil toen onze Joas geboren werd: grauw, helemaal slap en geen enkel geluid. Ik voel de angst en de ontreddering nog in mijn lijf als ik eraan terugdenk. Goddank overleefde hij het. Andere ouders maakten iets dergelijks tijdens, voor of kort na de geboorte mee, maar hun kindje bleef stil. De omgeving heeft het kindje nooit gekend en peilt daarom slecht het verdriet en de pijn. Ik ben dan ook heel blij dat jullie aandacht voor deze (best grote!) groep ouders vragen met jullie thema, en kerken een handreiking bieden om deze ouders pastoraal bij te staan.