Skip navigation
?
Onbedoeld zwanger?

‘Dit is mijn verhaal’ – wat is ons verhaal? – Reactie op rapport ‘Dit is mijn verhaal’

Geplaatst op 18 maart 2024 in Nieuws.

Donderdag 14 maart 2023 stuurde minister Dijkstra het rapport ‘Dit is mijn verhaal’ naar de Tweede Kamer. Het rapport gaat over onderzoek naar factoren die bijdragen aan de keuze om een onbedoelde zwangerschap te beëindigen of te behouden. Hoewel het belangwekkend thema is, is het rapport inhoudelijk teleurstellend en heeft het de schijn van politisering en morele onverschilligheid. Juist ook omdat er positieve aanknopingspunten zijn.

D66-minister Pia Dijkstra geeft aan dat het rapport een antwoord is op motie van CU-Tweede Kamerlid Grinwis waarin hij vraagt naar onderzoek naar de sterke stijging van het aantal abortussen in 2022 met bijna 15%. Het onderzoek ‘Dit is mijn verhaal’ is het eerste rapport van een tweeluik waartoe staatsecretaris Ooijen al eerder een veelbelovende opdracht had gegeven. Het woordje stijging komt in dit rapport echter niet eens voor. In ‘Dit is mijn verhaal’ worden bestaande onderzoeken geanalyseerd waarbij de cijfers en de redenen in 2022 geen verbijzonderde aandacht krijgen. Het rapport vormt daarom, anders dan de minister suggereert, nog niet het begin van het antwoord naar de plotselinge stijging van het aantal abortussen. De politiek kan hiermee daarom geen genoegen nemen.

De onderzoekers geven aan dat het opvalt ‘dat de meeste geselecteerde studies zich richten op het besluit tot abortus. Slechts vier van de 20 geselecteerde studies onderzoeken daarnaast óók participanten die kozen voor het uitdragen van een onbedoelde zwangerschap’. Zijn we in Nederland politiek en wetenschappelijk meer geïnteresseerd in abortus dan in het uitdragen van de zwangerschap? Kan inzicht in redenen voor het uitdragen niet juist leiden tot positief overheidsbeleid om vrouwen te stimuleren tot een keuze voor het kind en de zwangerschap en heb bij het uitdragen juist te helpen?

 

 

De inhoudelijke onderzoekresultaten over factoren die de keuze beïnvloeden bij een onbedoelde zwangerschap zijn in hoofdlijnen als volgt. Bij een besluit voor abortus spelen de volgende factoren een rol: kinderwens/gezinsplanning, materiële omstandigheden en levensomstandigheden, de partner(relatie), en persoonlijke overtuigingen. En bij besluit voor het uitdragen zwangerschap deze factoren: persoonlijke overtuigingen en de partnerrelatie, persoonlijke waarden en normen (over abortus en zwangerschap) prevaleren boven de omstandigheden.

De bevindingen van het onderzoek laten zien dat ‘er over het algemeen meerdere omstandigheden een rol spelen bij het besluit tot afbreken of uitdragen van een onbedoelde zwangerschap, en dat de motieven vaak onderling afhankelijk zijn van elkaar en soms ook conflicterend’. De onderzoekers konden geen doorslaggevende motieven aanwijzen of benoemen. Zij verbinden hieraan dat het aanvinken van lijstjes met redenen geen recht doet aan de realiteit. Zij wijzen erop dat naast rationele overwegingen of omstandigheden ook gevoelens, intuïties, en waarden en normen een rol spelen. Dit is een cruciaal in de onderzoeksresultaten. ‘De motieven die men aandraagt voor abortus of uitdragen hebben niet zozeer te maken met verschillende ‘omstandigheden’, maar zeggen meer over de waarde en interpretatie die men daaraan geeft.’

Dit lijkt toch informatie te geven die van invloed kunnen zijn op beleidskeuze van de overheid. Om niet uitputtend te zijn, drie aandachtspunten:

  1. Materiële omstandigheden dragen bij aan een besluit tot een abortus. Is dit autonomie: kiezen voor abortus bij gebrek aan financiële en/of materiële middelen?
  2. Waarden en normen als factor worden met name genoemd bij het besluit voor uitdragen van de zwangerschap. De waarden en normen wegen dan zwaarder dan de omstandigheden. Maar welke waarden en normen dragen dan juist bij aan een besluit tot abortus? Of wegen – omgekeerd aan een besluit tot behoud van het kind – de omstandigheden dan juist weer zwaarder dan de eigen waarden en normen? Vraagt dit niet om nader onderzoek?
  3. Het belang van de relatie van de partner blijkt een belangrijke factor te zijn in de overweging tot behoud of afbreking van zwangerschap. Dit is interessant. De man heeft wettelijk niets in te brengen, maar is wel van belang. Wordt het niet eens tijd dat we de ook de positie van de vader gaan erkennen in het besluitvormingsproces rond abortus?

‘Alles overziend,’ zeggen de onderzoekers, ‘lijkt de belangrijkste conclusie die we wel kunnen trekken dat diverse motieven altijd in samenspel en in context moet worden gezien, en dat dit er telkens anders uitziet. Het moet dan ook worden benadrukt dat het niet mogelijk is om overkoepelende conclusies te trekken over het belang van ieder los motief ten opzichte van de anderen.’ Met deze conclusie wordt de weg gebaand om aan te geven dat er weinig zinvols te zeggen zou zijn over de redenen. Echter: redenen die vaak genoemd worden, kunnen nog steeds input vormen om erover na te denken of het redenen zijn waaraan gewerkt kan worden deze weg te nemen, zodat vrouwen perspectief krijgen op het uitdragen van de zwangerschap. Het onderzoek heeft de schijn dat men deze denkroute wil voorkomen.

Het rapport zegt eigenlijk dat de tijd voorbij is dat een onbedoelde zwangerschap een ongewenste uitkomst is die moet worden voorkomen. ‘De tijd is wellicht rijp om te kiezen voor een aanpak waarbij wordt uitgegaan van de ervaringen, gevoelens en de leefwereld van het individu, en tegelijk wordt ingezet op verbetering van structurele omstandigheden die sociale ongelijkheid tegengaan, zodat mensen in alle autonomie, met goede kennis en met toegang tot alle mogelijke opties, kunnen kiezen wat bij hen past.’ Deze zin is minimaal opmerkelijk te noemen in een onderzoek waarbij de vraag centraal staat naar factoren die een besluit rond een onbedoelde zwangerschap beïnvloeden. Is de autonomie van de vrouw dan toch weer het enige criterium? De suggestie is niet alleen moreel geladen, maar is dit gepast in een wetenschappelijk onderzoek?

Redenen zijn onvoldoende meetbaar in de zin dat niet precies duidelijk wordt welke reden werkelijk doorslaggevend is geweest. In deze lijn komt men tot de uitspraak: ‘In het politieke en publieke debat zou de focus op het waarom iemand een bepaalde keuze maakt, daarom verlegd moeten worden naar de vraag hoe iemand het proces beleeft en ervaart, en waar hierin eventueel wel of geen behoefte aan is.’ Redenen en emoties worden als een onjuiste tegenstelling tegenover elkaar gezet. Het is de verdienste van het werk van de psycholoog Albert Ellis waardoor velen – via de Rationeel Emotieve Therapie – weten dat emoties juist worden gevoed vanuit bepaalde overtuigingen. En die hangen dikwijls samen met waarden en normen. Emoties hangen niet in de lucht, maar voeren ergens op terug. Waarom komen de onderzoekers niet met serieuze suggestie voor vervolgonderzoek, maar wil men de emoties leidend maken? Waar is hier de gedreven wetenschappelijke nieuwsgierigheid om te willen doorgronden?

In de slotwoorden van het document lijkt de aap uit de mouw te komen. ‘Uiteindelijk maakt het niet uit welke motieven men heeft, zolang iemand een eigen en weloverwogen keuze heeft kunnen maken. Het is geheel en al aan de zwangere in kwestie, welke keuze die maakt. Er is hiervoor dan ook geen verantwoording nodig.’ Dit antwoord op de onderzoeksvraag wekt de schijn van een gepolitiseerd rapport en stelt teleur voor een rapport in de opdracht van het ministerie over zo’n belangrijk thema.

De titel van het rapport is: ‘Dit is mijn verhaal’. Maar wat is ons verhaal? Wat is het verhaal en de visie van Nederland? In het bijzonder die van de Nederlandse politiek? Is dat een verhaal van morele onverschilligheid: elke vrouw zoekt het zelf maar uit? Of een verhaal van omzien naar elkaar? Omzien naar kwetsbare vrouwen en het kwetsbare ongeboren leven? De onbedoeld zwangere vrouw, de betrokken vader en hun kind verdienen beter. Zij verdienen een overheid, een politiek, een wetenschap en een samenleving die zich inzetten in het voorkomen van abortus en streven naar het transformeren van onbedoelde zwangerschappen in gewenste zwangerschappen en kinderen om van te houden.

Het volledige rapport kan hier geraadpleegd worden.