?
Onbedoeld zwanger?
Geplaatst op 17 juni 2025 in Nieuws.
Als al het leven beschermwaardig is, hebben pro-lifeorganisatie en milieugroeperingen elkaar het nodige te leren, vindt directeur Arthur Alderliesten van Schreeuw om leven.
Auteur: Arthur Alderliesten
Gepubliceerd in Nederlands Dagblad op 11 juni 2025
Wie eerbied heeft voor het leven, komt niet op voor maar één levensvorm. Niet alleen het ongeboren leven verdient bescherming, maar ook het bedreigde leven van dieren, bossen en ecosystemen.
Tegelijk geldt: wie zich inzet voor het klimaat of dierenrechten, maar zwijgt over abortus of menselijke waardigheid, laat iets essentieels liggen.
Wat zou het opleveren als (christelijke) bewegingen die opkomen voor het leven – van prolife tot milieubescherming – meer in gezamenlijkheid zouden optrekken?
Albert Schweitzer – de in dit jaar 150 jaar geleden geboren arts, theoloog – was zijn tijd vooruit. Hij stichtte een ziekenhuis in Gabon en schreef in 1915 zijn beroemde essay Die Ethik der Ehrfurcht vor dem Leben, over eerbied voor het leven.
Daarin verwoordde hij een levenshouding die zowel diepgaand als eenvoudig is: ‘Goed is: leven behouden en bevorderen. Kwaad is: leven beschadigen of vernietigen.’
Hij leefde dat zelf onwaarschijnlijk consequent: ademde liever bedompte lucht in met het raam dicht, dan dat insecten in zijn bureaulamp zouden verbranden. Elk leven, vond hij, vraagt om eerbied – of het nu fladdert, groeit of kruipt.
Die eerbied voor het leven is vandaag verrassend actueel. Want leven staat onder druk, overal en tegelijk: door oorlog, armoede, abortuspraktijken, euthanasie, klimaatverandering, dierenleed en uitputting van de aarde.
Toch zijn de reacties daarop vaak gefragmenteerd. Prolifeorganisaties richten zich op abortus, euthanasie en familiewaarden, maar laten het klimaat links liggen. Milieu- en dierenrechtenorganisaties zetten zich in voor biodiversiteit en diervriendelijkheid, maar laten de beschermwaardigheid van menselijk leven rechts liggen. Zet christelijke bewegingen rond prolife, menselijke waardigheid, mensenrechten, klimaat en dierenrechten eens bij elkaar.
Welbeschouwd is deze tweedeling merkwaardig en misschien wel contraproductief. De uitdaging die wij delen is: hoe gaan wij om met het kwetsbare leven dat ons is toevertrouwd?
Schweitzers visie biedt een verbindend alternatief. Hij pleitte voor een levenshouding met eerbied voor het leven als drijvende kracht van ons denken en handelen.
Dit ethisch concept hoeven we overigens niet volledig kritiekloos over te nemen. Zo is in de christelijke traditie het leven geen absolute norm. God gaf mensen plant en dier tot voedsel, en gaf overheden het zwaard. En Jezus gaf zijn leven voor anderen. Niet het leven is heilig; Gód is heilig.
Juist omdat het leven van God afkomstig is, verdient het onze voorzichtigheid, bescherming en liefde. Van Schweitzer kunnen we leren om de zorg voor het geschapen leven niet op te knippen en te beperken.
Daarom roep ik twee werelden op tot zelfreflectie, waarbij ik ook de hand in eigen boezem steek.
Allereerst de prolifebeweging: hoewel menselijk leven een bijzondere categorie van leven is (mens als beelddrager van God): wees niet alleen principieel tegen abortus of euthanasie, maar wees ook principieel vóór bescherming van het leven daarbuiten – laat het geloof in de waarde van leven zich vertalen in bredere ecologische en sociale zorg.
Als tweede de wereld van milieu- en dierenrechtenbewegingen: wees niet alleen voor de bescherming van niet-menselijk leven, maar zie ook het menselijk leven – in alle fasen – als kwetsbaar, waardevol en beschermwaardig. Compassie is ondeelbaar. Die verbreding vraagt moed. Ze vraagt dat we naar meer kijken dan onze eigen thema’s. Is het tijd voor nieuwe allianties? In elk geval voor een goed gesprek, lijkt me.
Dat we oog hebben voor andere vormen van kwetsbaarheid dan we gewend zijn. Dat we niet alleen reageren op wat politiek urgent is, maar op wat moreel wezenlijk is. Dat we ons eigen gelijk of bestaansrecht niet verdedigen, maar de brede categorie van de beschermwaardigheid van het leven centraal stellen.
De wereld heeft een diepere en bredere houding van zorg nodig. Niet meer meningen, maar meer mededogen. Schweitzer noemde dat de ‘permanente onrust’ van verantwoordelijkheid: een houding die niet ophoudt zodra de verkiezingen voorbij zijn, de donatie is overgeboekt of de protestmars kan worden afgevinkt.
Is het tijd voor nieuwe allianties? In elk geval voor een goed gesprek, lijkt me. Zet Nederlandse, christelijke bewegingen rond de thema’s prolife, menselijke waardigheid, mensenrechten, klimaat en dierenrechten eens bij elkaar. Al beginnen we maar met het gezamenlijk lezen van de tekst van Schweitzer.
Wat zou het kunnen opleveren? Hopelijk meer dan dat we ontdekken dat het uitgangspunt van de beschermwaardigheid van al het leven breed wordt gedragen. Omdat het aan onze menselijke verantwoordelijkheid is toevertrouwd door de heilige God, die een God van het leven is.